Een sporthond is geen diensthond.


Niet alleen in België, maar ook in de meeste andere landen is het helaas nog steeds de gewoonte om honden die carrière maken in de sportafrichting, zoals IPO, Ring of KNPV ook, of juist, te gebruiken als diensthond. Met name de particuliere beveiligingsorganisaties maken zich hier schuldig aan, hoewel er ook nog veel politiediensten zijn die met sporthonden werken. Ik ben er van overtuigd dat dit een zeer slechte zaak is, die eigenlijk zo snel mogelijk moet worden afgeschaft. Om mijn standpunt te verklaren overloop ik een aantal basisprincipes van een sporthond.

Terminologie.
Om het verschil tussen een sporthond en een diensthond te kunnen begrijpen is het op zich al goed om eens in een woordenboek deze twee begrippen op te zoeken. Kijk je bij "sport" dan zul je allerlei begrippen vinden, zoals bvb wedstrijd, tijdverdrijf, plezier, afleiding, spelen. Bij het woord "werken" vindt je heel andere termen die het serieuze karakter van arbeid omschrijven. Wat je bij "werken" niet tegen zal komen zijn begrippen zoals; plezier en spelen. Zo kunnen we alleen al aan de terminologie zien dat "werk" een veel serieuzere betekenis heeft dan "sport". Het probleem in de hondensport van vandaag is dat de competitiedrang van sommige personen zo groot is geworden dat het de sport, het plezier langzamerhand gaat lijken op iets wat het per definitie niet is. En dat is nu juist waar het gevaar om de hoek komt kijken.

Verschil in socialisatie.
Om een sporthond goed te kunnen africhten, zo hoor je van de meeste trainers, neem je de hond uit de kennel mee naar het trainingsveld en dan na de training weer snel de kennel in. Dat zou de manier zijn om een scherpe hond te krijgen die graag wil werken. Een diensthond echter moet gesocialiseerd worden in allerlei omgeving. Zowel met andere honden als met andere mensen en moet per definitie met de geleider een hechte band kunnen opbouwen. Dus moet die hond juist zoveel mogelijk uit die kennel. Een diensthond moet leven in de omgeving waarin hij ook effectief moet werken. Ook op het trainingsveld zie je het verschil. De sporthond traint alleen want hij is tijdens de wedstrijden ook alleen op het plein. De diensthond moet getraind worden in groepsverband om aan de afleiding van andere honden en personen gewoon te worden.

Verschillen in de africhting en de gebruikte technieken.
Hier worden de verschillen tussen de twee soorten honden wel heel duidelijk. We kijken naar een aantal verschillende technieken. Een sporthond wordt getraind om in te bijten op de mouw en deze vast te houden terwijl de pakwerker in de vrije hand een voorwerp heeft. En dan moet de hond ook nog een aantal slagen met het voorwerp kunnen verdragen.
In de praktijk waarin een diensthond moet functioneren is dit natuurlijk vragen om moeilijkheden. De diensthond moet bij voorkeur inbijten op de arm waarin het wapen zich bevindt, maar kan ook altijd inbijten op de ongewapende arm, been of waar dan ook. Dit is ter beoordeling van de hond zelf. Op zich is dit natuurlijk een logisch gegeven. Als jij zelf door een persoon met een mes in de hand wordt aangevallen zul jij toch ook proberen de arm met het mes te fixeren zodat de overvaller je geen verwonding kan toebrengen. Dat een sporthond leert inbijten op de ongewapende arm is geen probleem op het trainingsveld waar de overvaller in feite geen overvaller is en het "alleen maar" om de te behalen punten gaat. Echter in de praktijk waarin een diensthond moet functioneren is dit vragen om problemen.

Een ander opmerkelijk verschil zie je bij de achtervolging van een vluchtende dader / pakwerker. De hond wordt gestuurd en op het laatste moment draait de pakwerker zich om en presenteert de hond zijn "beschermde" arm, waarop de hond dan enthousiast mag inbijten.
Zie je dit in de praktijk al gebeuren? In testen van honden voor de particuliere beveiligingsbranche waarbij ik betrokken was heb ik meerdere malen geconstateerd dat honden die in de sportafrichting perfect presteerden, niet durfden inbijten op de vluchtend pakwerker omdat deze zich niet omdraaide en zijn armen juist hoog boven het hoofd hield.
Moet je met zo'n hond dan daadwerkelijk op patrouille?
Trouwens, en dat is ook zo'n heikele vraag; Zal een op "het mouwtje gefixeerde sporthond" een vluchtend dader in burger tot stilstand brengen?"

Het revieren.
De sporthond zal de verstekken altijd in dezelfde blinde volgorde afwerken. Zo is hem dat geleerd en zo zal hij dat altijd blijven doen. Als de pakwerker wordt aangetroffen zal de hond er voor blijven staan, zitten of springen en gaat blaffen om zo de baas te waarschuwen dat de man is aangetroffen. Het commando: "revier". In de Engelstalige landen noemt men dit "Bark & Hold". Ik gebruik deze term om mijn versie hiervan te kunnen weergeven, n.l. "Bark & Die". Want wat als in het echte leven de boef de hond staat op te wachten? Ik ben er van overtuigd dat er door deze training verschillende sporthonden in de praktijk verwondingen hebben opgelopen of zelfs gedood zijn. Van de diensthond verwacht je dat deze de verdachte opzoekt op basis van een geurspoor en hem uit zijn verbergplaats haalt of op een voor de hond veilige afstand de verdachte aanblaft. Het revieren volgens een vast patroon mag dan een prachtig gezicht zijn op het plein, op jacht naar de punten, in de praktijk is het een levensbedreigende situatie voor de hond.

Gehoorzaamheid.
In de sportafrichting willen we dat de hond links volgt met de kop ter hoogte van de knie. Het liefst alsof die kop tegen die knie is vastgeplakt. Elke wending, elke verandering moet door de hond stipt gevolgd worden. Ik vind het elke keer weer een prachtig gezicht als je tijdens een wedstrijd al die perfect volgende robots ziet. Maar als diezelfde hond zijn geleider moet volgen tijdens een patrouille over een zeer ongelijk en bebost terrein, waar dat perfecte volgen praktisch onmogelijk is, ontstaat verwarring bij de hond en irritatie bij de geleider. Natuurlijk moet de diensthond goed onder appel staan en een volgoefening netjes kunnen afwerken. Maar er moet nog voldoende initiatief zijn om in omstandigheden waarin dat perfecte volgen niet mogelijk is toch zo dicht mogelijk bij de geleider te blijven. Ook al zou dit betekenen dat er soms een kleine omweg, los van de geleider, gemaakt moet worden.

Concluderend.
Laten we voorop stellen dat het niet mijn bedoeling is om te zeggen dat sporthonden geen waarde hebben. Maar zij hebben hun eigen plaats en dat is in de sport. Evenzeer een diensthond geen plaats heeft in de sport mag een sporthond geen functie hebben in de werkelijke praktijk. En absoluut geen functie ook. Kijk nog maar eens naar je woordenboek en het zal je duidelijk worden waarvoor ze dan wel geschikt zijn. En hoe zal die sporthond reageren op een natte, gladde vloer, een open stalen trap, rook, vuur, zeer slechte weersomstandigheden, andere dieren, groepen mensen. Als een sporthond dan faalt ligt dat niet aan de hond, maar is dat volledig de schuld van de geleider die vergeten is waar de hond voor is afgericht.

In veel sportverenigingen is het momenteel mode om tijdens demonstraties kinderen op het plein te halen en deze te plaatsen in bv. de put waarover de hond moet springen, of men laat de hond door een groepje kinderen een pakwerker achtervolgen. Natuurlijk, op het plein, onder geoefende condities gaat dit prachtig en zal publiek enthousiast zijn. Maar, doet die hond dat ook in een café waar een groep dronken personen een dreigende houding naar de geleider aanneemt?

Ik weet dat ik nu mensen voor het hoofd stoot maar dat zij dan maar zo. Het gaat tenslotte om een belangrijke zaak . Want niet alleen de veiligheid van de hond maar zeker ook de veiligheid van de geleider staan op het spel. Het is een feit dat mensen hoog opgeven van programma's zoals de IPO, Ring of het KNPV en denken dat deze honden klaar zouden zijn voor de straat. Maar het is een heel andere zaak om punten te verliezen op het plein dan je leven te verliezen op straat omdat je hond er met de staart tussen de benen vandoor is gegaan. Om dan nog maar te zwijgen van bijtincidenten waarbij onschuldige burgers slachtoffer kunnen worden. De technieken en de omstandigheden in de echte wereld staan ver, heel ver af van de sportwereld. Het enigste dat ze delen is dat voor allebei een hond nodig is.

Ik hoop van harte dat we op korte termijn een einde kunnen maken aan het gebruik van sporthonden in de praktijk. Zelfs het trainen van diensthonden in een sport omgeving kent zijn gevaren. Het spreekwoord spreekt voor zich: "Schoenmaker, blijf bij je leest."

© D.W. Van Oordt
november 1999
wim's index