Clicker training

De Positieve methode

Een trainingsmethode die erg in de belangstelling staat is de clickermethode, ook wel "click! & treat" of OC (Operante Conditionering) genoemd. Op het web is er vrij veel over te vinden, maar dat is (vrijwel) allemaal in het Engels. Ik zal daarom op deze pagina in het kort aangeven waar het nou allemaal om gaat en waarom deze methode zo veelbelovend is.

De clicker methode is oorspronkelijk ontwikkelt door marine mensen die zee zoogdieren trainden,om hen dat te laten doen wat de mens van hen verlangde.Alle oorspronkelijke leer methodes om dieren te trainen [paarden,olifanten en honden]volstonden niet om zee zoogdieren [dolfijnen]te trainen,dus moest men iets anders verzinnen.Men bedacht om door positief gedrag te stimuleren met voer.Al eerder werd ook met deze methode gewerkt ,om positief gedrag te versterken ,maar noch niet zo uitgebreid en intensief.De dolfijn trainers bedachten er een geluid bij en wel een heel hoog geluid zoals van een fluit.Dit geluid werd gegeven als de dolfijn gedrag vertoonde dat gewenst was en de dolfijn kon zijn visje of speeltje ontvangen.De trainers merkten ook dat als ze uit zich zelf bepaalt gedrag lieten zien,de trainer blies dan op het fluitje als dit gewenst gedrag was ,waar door de dolfijn weer zijn beloning kreeg.De trainers maakten hier gebruik van door een shaping toe te gaan passen.Wanneer dus een dolfijn een hoogte sprong maakte ,dan kon je geduldig wachten tot de dolfijn nog hoger sprong om zijn beloning te krijgen en hier werd dan voor gefloten en beloond.Grenzen werden daar door verlegt.Wanneer je dus naar het dolfinarium gaat dan zie je de clicker training in actie!

De clicker training is al lang niet meer alleen voor dolfijnen.Maar wordt ook veel gebruikt bij de op het land levende zoogdieren.We blazen dan niet op fluitjes,maar gebruiken een klein plastic klikker apparaatje.Het clicken met de clicker op het directe moment dat hij/zij gewenst gedrag vertoond ,vertelt het dier dat er beloont gaat worden.Je kunt deze methode gebruiken in je dagelijkse leven als wel voor,het G&G,obedience,behendigheid,t.v./film opnames,africhting enz.Of het dus gaat om de poot op te tillen,mooi aan te sluiten,hoofd schijn draaien,wijdt te gaan bij het schapen drijven of om een sprong netter te krijgen.

De Clicker

Om maar gelijk met de deur in huis te vallen, Clicker training is eigenlijk een hele verkeerde uitdrukking. Het focust te veel op de clicker, wat niets meer is dan een hulpmiddeltje, een stukje plastic met wat ijzer wat in feite helemaal niets kan. Een apparaatje wat slechts garant staat voor een geluidje wat ALTIJD hetzelfde klinkt, en niet onderhevig is aan intonatie.

Operante Conditioneringmethode das een beter woord voor deze trainingsvorm, maar ik geef toe ligt minder makkelijk in het gehoor. Ik zal daarom ook verder de “straatterm” gebruiken in dit artikel.

De Operante Conditionering (OC) – Vrijwillig leren

Burrhus Skinner (1904 - 1990) is de meest bekende behaviourist (iemand die dieren zuiver op gedrag bestudeert en analyseert). Bekend om zijn operante conditionering: het dier kan voortdurend reageren en op elke (goede) reactie volgt een beloning. Beloning bepaalt volgens Skinner het gedrag van een dier. De 'binnenkant' van een dier (en een mens) doet er niet toe. Skinner gaat ervan uit dat hij mens en dier door middel van conditionering (vrijwel) alles kan leren.

Hij leerde dat hij dieren complex gedrag kan aanleren als hij eerst wordt beloond voor kleine gedeeltes van het gedrag, Door steeds een klein stuk toe te voegen kan het dier uiteindelijk het complexe gedrag uitvoeren

Karen Pryor (biologe) en John Fischer hebben onder andere de OC theorie ter hand genomen en in een modern jasje gegoten, nu wordt de methode wereldwijd toegepast en met groot succes.

Als we dichter bij huis blijven, kan ik ook Martin Gaus nog noemen, zijn trainingsmethode was ook jarenlang gebaseerd op de correctie middels de slipketting van de hond.

Op zich een effectief middel, maar in de praktijk werd de ketting (het hulpmiddel) veelal verkeerd gebruikt (te hard, te zacht, ongevoeligheid van de hond nam toe) of de timing was totaal verkeerd. Waardoor er steeds meer nadelen kleefden aan deze methode.

In 1996 zijn ook de Gaus scholen overgegaan op de OC methode, dat deden ze niet voor niets, er zijn immers grote bedrijfsbelangen gemoeid met zo’n omslag in methodiek.

Zoals een goed bedrijf betaamt zijn er diverse cursusprogramma’s ontwikkeld met een duidelijke opbouw en begin en einde. Waarbij de cursist planmatig naar de doelstelling van het cursusonderdeel wordt geleid, waarbij de aard en karakter van zowel baas en hond altijd een belangrijke factor spelen.

Feit is dat deze methode wellicht beter aansluit bij de behoefte van hun doelgroep, en dat de resultaten beter en langer geconditioneerd blijven bij de hond.

Feit is ook dat de mensen die ik gesproken hen, en trainen volgens de OC in de meeste gevallen dol enthousiast zijn en er ook graag de lesgelden voor over hebben.

Hoe?

Clickertraining heeft als belangrijkste verschil met de traditionele methode, als uitgangspunt; Het versterken en belonen van gewenst gedrag.

Het negeren van ongewenst gedrag, oftewel het niet krijgen van de beloning is de “boodschap” voor de hond dat hij iets niet goed doet.

Dus de hond wordt duidelijk gemaakt door de click met de directe beloning dat hij op de goede weg zit. En niet door correctie (pijn, onaangenaam gevoel) van de slipketting dat hij “iets” niet goed doet.

De hond wordt gedwongen gedurende de trainingen te “denken” en te anticiperen op de bedoeling van de baas. Oftewel te “zoeken” naar het gedrag wat zijn behoefte bevredigt, namelijk de beloning.

Dit laat meestal een opgewekte, geconcentreerde, baasgericht beeld zien van de hond. Waarbij de staart vrolijk kwispelt in zijn “werk” voor de beloning en bevrediging.

Rukken, trekken aan de lijn, geschreeuw van de baas zijn overbodig, we laten de hond immers werken aan zijn gedrag.

De uitkomst heeft de hond zelf in de hand, en net zoals een mens werkt een hond voor bevrediging en waardering van zijn behoeften.

Ook is van belang dat de doelen (stapje voor stapje!) die gesteld worden te realiseren zijn voor het dier. Het “slagen” versterkt de zelfverzekerdheid van de hond en maakt hem steeds nauwkeuriger in zijn gedrag.

Trainen wordt leuk, is leuk, en een mits goed begeleid verkrijgt men een gemotiveerde combinatie op het trainingsveld.

Een goede begeleiding van een in de methodiek geschoolde instructeur is van groot belang, omdat het gevaar om de hoek ligt, dat een geleider nogal vaak te snel wil in de oefeningen.

Vooral mensen die altijd “traditioneel” getraind hebben, willen nog weleens (onbewust) switchen tussen oud en nieuw. Ook een traditioneel getrainde hond die overstapt op de clicker methode (cross-over honden) verdienen bijzondere aandacht en opbouw van de oefeningen.

De clickermethode is een systeem van leren, met een duidelijke structuur en opbouw. Een instructeur moet het proces bewaken en controleren, en de geleider van de juiste feedback voorzien op zijn weg naar de uiteindelijke doelstelling (lees oefeningen) te realiseren.

Clickertraining en de VDH?

Clickertraining kan ook een commerciële kans zijn voor kringgroepen in hun programma. Simpelweg omdat deze methode door steeds meer hondenbezitters als erg prettig wordt ervaren om te trainen. Ook is er in de media (tijdschriften, internet) steeds meer aandacht voor deze methode. Het is “fun” voor baas en hond. Specifiek voor de grote groep “Duitse Herder liefhebbers” waarvoor een volledig VH programma of officiële diploma’s niet zo nodig hoeven, maar die wel een keer per week lekker willen trainen met hun hond om een goede baas-hond relatie en een attente gehoorzame hond te krijgen.

Commercieel omdat deze traningsvorm wellicht tal van nieuwe leden binnen zou kunnen halen, en dit de continuïteit van de kringgroep alleen maar versterkt. Ook financieel niet onbelangrijk is te vermelden dat de gangbare cursusgelden voor deze vorm van training ook vele malen hoger liggen “in de markt” als de gebruikelijke tarieven voor africhtingcontributies.

Plus het feit dat we als VDH kringgroep het signaal afgeven dat we ook open staan voor nieuwe stromingen en trends binnen de africhting en opleiding van de Duitse Herder.

Het zou zonde zijn als grote groepen mensen hun “heil” gaan zoeken op kynologen verenigingen of de commerciële hondenscholen, omdat de VDH kringgroep niet in deze behoefte voorziet.

De kosten gaan echter voor de baat, instructeurs dienen zich eerst goed te scholen alvorens met de OC aan de slag te gaan. Er zijn steeds meer bijeenkomsten voor instructeurs, waarbij tegen zeer redelijke tarieven de kennis verkregen en onderhouden kan worden.

Er is binnen de gevestigde africhtingswereld nog veel scepsis t.o.v. deze methode, vooroordelen te over. Maar als je om wat voor reden deze methode maar lachwekkend vindt, heb ik de volgende vraag; Ben je weleens in een dolfinarium geweest? Zo ja, heb je genoten hoe de dolfijnen de oefeningen tot in de perfectie (en vrolijk) uitvoeren?

Heb je weleens zo’n dolfijn met een slipketting om gezien?

Op de volgende pagina’s gaat Marc Jaspers wat dieper in op de “Roots” van deze trainingsmethodiek. Ook geeft Silvia Hoving nog wat tips hoe zij een jonge hond het volgen leert volgens de Operante conditionering. Ook ben ik erg blij met de toestemming om passages van Herman Peet (Hondenadviesbureau Kwispel) te mogen gebruiken.

Aan het einde van deze Clickerpagina’s vindt u nog een aantal Nederlandstalige links waar ook zeer waardevolle informatie te vinden is over deze materie.

[Marc Jaspers] [Sylvia Hoving] [Herman Peet]

Ga terug naar Training index
INDEX